ابن سینا عقیده دارد که خواب ، شبیه ترین چیز ممکن به سکون است؛ بنابراین اثرات مثبت خواب برای سکون و آرامش هم قابل اثبات است.سکون و آرامش مثل خواب،قوای طبیعی را تقویت می کند؛ باعث تقویت هضم غذا می شود؛ رطوبت تحلیل رفته را جبران می کند و دفع فضولات از راه روده و مثانه را تسهیل می بخشد.
ضرورت خواب
- تعادل خواب و بیداری در حفظ سلامتی و درمان بیماری ها اهمیت دارد.
- عدم تعادل در خواب و بیداری می تواند زمینه ساز بیماری های مختلف گردد.
- خواب بر مغز سلطنت دارد و بدن را استواری و نیرو می بخشد.
- خواب تمامی اعمال طبیعی شامل هضم متابولیسم و دفع سموم را بهبود می بخشد و موجب تجدید اندام های مختلف و ترمیم بافت های صدمه دیده و به طور کلی بازگرداندن سلامتی به بدن می گردد.
- کمبود خواب موجب تیرگی رنگ پوست می شود؛ پس برای داشتن پوست روشن و شاداب،برخورداری از خواب شبانه کافی لازم است.
- کسی که خواب خوب و سنگینی داشته باشد مسلما بیداری خوبی دارد و این اصل لایتغیر طبیعت است.
اوقات خوابیدن
امام صادق(علیه السلام) فرمودند: خواب بامداد شوم است و از روزی منع نموده، رنگ را زرد و صورت را قبیح و متغیر می سازد و بدرستی که حق تعالی روزی ما را بین شفق صبح تا طلوع آفتاب قسمت می نماید؛ زنهار که این وقت خواب نکنید.
ودر حدیثی دیگر فرمودند: مرغ بریان و ترنجبین در این وقت بر بنی اسرائیل نارل می شد و هرکه در این زمان خواب می بود برای او نارل نمی شد.
وجود مبارک امام باقر(علیه السلام) فرمودند: خواب اول روز سفاهت است و خواب قیلوله نعمت است و خواب عصر حماقت است و خواب میان نماز شام انسان را از روزی منع می کند.
بهترین زمان زمان خواب بر اساس دانش کرونوبیولوژی انسانی، هنگام دوره تاریکی،یعنی شب است . آفریدگار متعال در قرآن کریم می فرماید: ما شب را برای سکون و روز را برای معاش و فعالیت آفریدیم.
بهترین اوقات شب برای خوابیدن دو ساعت قبل از نیمه شب شرعی تا یک ساعت به طلوع فجر است.
روش به دست آوردن نیمه شب شرعی:
از هنگام مغرب شرعی(آغاز نماز مغرب) تا هنگام طلوع فجر(آغاز صبح) را حساب کرده، نصف می کنیم غدد به دست آمده را به زمان مغرب شرعی می افزاییم،نیمه شب شرعی به دست می آید.
مثلا اگر نماز مغرب ساعت 17 باشد و هنگام نماز صبح ساعت 5 باشد فاصله این دو عدد 12 است،نصف آن 6 می شود که عدد 6 را با عدد17 جمع کرده، ساعت 23 یعنی 11 شب، نیمه شب شرعی است.
آنقدر خواب اول شب ارزش دارد که گفته اند خواب اول شب 2 برابر خواب وسط شب و خواب وسط شب 2 برابر خواب آخر شب از لحاظ کیفیت می باشد و بعضی ها اغراق کرده اند و به خاطر ارزش بالای خواب اول شب آن را تا 10 برابر هم گفته اند.
عملکردهای بدن موقع خواب
ساعت 9 تا 11 شب:
زمانی است برای از بین بردن مواد سمی و غیرضروری که این عملیات توسط آنتی اکسیدان ها انجام می شود.در این ساعت بهتر است بدن در حال آرامش باشد. در غیر این صورت انرژی منفی بر روی سلامتی خود گذاشته اید.
ساعت 11 تا 1 شب:
عملیات از بین بردن مواد سمی در کبد ادامه دارد و شما باید در خواب عمیق باشید.
ساعت 1 تا 3 شب:
عملیات سم زدایی در کیسه صفرا، در طی یک خواب عمیق به طور مناسب انجام می شود.
ساعت 3 تا 5 شب:
عملیات از بین بردن مواد سمی در ریه اتفاق می افتد بعضی مواقع دیده شده که افراد در این زمان، سرفه شدید یا عطسه می کند.
ساعت 5 تا 7 صبح:
این عملیات در ر.ده بزرگ صورت می گیرد، لذا می توانید آن را دفع کنید.
ساعت 7 تا 9 صبح:
جذب مواد مغذی صورت می گیرد، پس بهتر است صبحانه بخورید.
توجه:
- دیرخوابیدن و دیربلند شدن از خواب، باعث می شود مواد سمی از بدن دفع نشود.
- دیرخوابیدن و دیربلند شدن از خواب، باعث می شود مواد سمی از بدن دفع نشود.
- در ایام تعطیل، بسیاری افراد تا دیر وقت بیدار می مانند و بعد از اتمام تعطیلات، با خستگی به سر کار می روند،چون اعمال بدنشان دچار سردرگمی شده است و نمی داند چه باید انجام دهد.
خواب هنگام گرسنگی ممنوع است
امام رضا علیه السلام: در بدن رگی هست به نام رگ عشاء، پس اگر شخص شام نخورد تا صبح بر او نفرین می کند و می گوید خدا تو را گرسنه نگه دارد چنانکه مرا گرسنگی نگه داشتی و خدای تو را تشنه نگه دارد چنان که مرا تشنه نگه داشتی پس هیچ یک از شما شام خوردن را ترک نکند،اگرچه به لقمه نان یا به شربتی آب باشد.
در روایات داریم در شخصی که گرسنه می خوابد قوه ای از دست می رود که تا چهل روز به بدن برنمی گردد.
قدیمی ها وقتی دعا می کردند، می گفتند سر بی شام زمین نگذاری، این سخن برگرفته از روایات است و دارای حکمت می باشد.
حتی در روایات داریم اگر بچه خواب بود بیدارش کنید، حتی شده یک خرما بخورد و بعد بخوابد.
کسانی که رژیم لاغری می گیرند و شام خوردن را ترک می کنند بعد مدتی دچار ضعفی می شوند که جبرانش خیلی سخت است.
خوابیدن در حال گرسنگی باعث ضعف حرارت غریزی و لاغری بدن می شود.یکی ازدلایلی که خواب بامداد مناسب نیست،این است که که در آن هنگام غذای شب قبل هضم شده و مغده خالی شده است.
بدن در خواب در صورتی که در صورتی که غذایی را جهت هضم نیابد شروع به برداشت از برخی از اعضای خاص می کند و به خصوص توزیع چربی در بدن نامتناسب می شود و به همین دلیل باعث زود پیرشدن و چروک صورت و خراب شدن پوست صورت می گردد.
خواب سنگین بهترین خواب است و خواب با شکم پر و خالی برای بدن مضر است زیرا در این صورت خواب سنگین نمی شود.
زمان خوابیدن و شام خوردن
بهترین خواب خوابی است که بعد از سرازیر شدن خوراک از قسمت های بالایی شکم و آرامش گرفتن آثار بعدی یعنی باد و قرقر شکم است ( در واقع بهترین خواب وقتی است که طعام از دهانه گذشته باشد و در قعر معده قرار گرفته باشد و قوت هاضمه در آن تصرف کند.)
این اتفاق حدود دو تا سه ساعت بعد از شام می افتد و اگر قبل از چنین آرامشی در شکم بخوابیم زیان هایی در پی دارد و خوابی خوش و پیوسته نیست و در آن شخص خوابیده مرتب پهلو به پهلو می کند وبه پشت و شکم می خوابد و همین پهلو به پهلو شدن و پشت و رو افتادن زیان دارد و خوابیده رنج می برد و به علاوه از عوارض دیگر این حالت از خواب پریدن، کسل شدن و ایجاد ترس است و بر اثر این بیداری ناگهانی، طبیعت (قوه مدبره بدن) کند کار می کند و هضم به تباهی می گراید.
خواب روز
خواب در هنگام روز بد است؛ بیماری های رطوبتی و سرماخوردگی و زشتی رنگ پوست را در پی دارد، بر طحال تاثیر می گذارد؛پی ها را سست میکند،تنبلی آور و اشتهاآور است و دمل ها و تب ها را به همراه دارد؛ کسالت و سقوط شهوت می آورد به خصوص در زمستان.
نکته:
کسی که به خواب روزانه خو گرفته است نباید یکباره آن را ترک کند و بهتر است به تدریج آن را ترک کند.
استثنا:
خواب روز در دوجا اشکال ندارد،اول برای کسانی که شب کم خوابیده باشند مخصوصا در بهار و تابستان که شب کوتاه است، دوم خواب قیلوله که در روایات سفارش شده و در درمان کسانی که افسردگی، اضطراب و ناراحتی های روحی و روانی دارندفوق العاده موثر است.
اندازه خواب
خواب معتدل شش ساعت است و حتما باید به صورت ممتد باشد و نباید از ده ساعت بیشتر شود.
کسانی که کمتر از شش ساعت بخوابند حرارت مغزشان به تحلیل رفته و دچار خشکی مغز می شوند.
توجه:
اگر بیشتر از اندازه بخوابند دچار رطوبت زیاد می شوند، تنبل می شوند و افعال طبیعی آنها کند می شود و این برای بلغمی مزاج ها از همه مضرتر است.
اگر خواب معتدل همراه با کمی و کیفی اخلاط باشد طراوت آور و گرم کننده بوده و برای پیران بسیار مفید است زیرا نمناکی را حفظ و تری مزاج را به حال خود نگه می دارد.
جاینوس هر شب یک کاهوی معطر میهورده است.کاهو خواب آور و معطر کردن آن برای از بین بردن سرد مزاجی کاهو است (این کار برای پیران مفید است و می توانند کاهو را با دارچین معطر کنند) وی می گوید از روزی که این کار را میکنم زیاد می خوابم.
تاثیرات خواب
- حرارت غریزی در خواب رو به باطن است؛ یعنی هضم نضج در بدن و توزیع مواد زائد و اخلاط در خواب بهتر صورت می گیرد و این باعث رشد بهتر بدن می شود،به خاطر همین بچه ها حتما نباید خواب شبشان ترک شود و حتما باید خواب خوب و مناسبی داشته باشند.
- تمام افعال حیاتی بدن در خواب بهتر از بیداری صورت می گیرد.
- خواب در عرق دفع بدن فعال تر از بیداری است و پیدایش عرق افتادن از گداختن مواد لطیف بدن نیست بلکه از تحلیل آن بر اثر خواب است،کسی که در هنگام خواب بدون علت خارجی زیاد عرق می کند نشانه آن است که شکم را زیادتر از حد لازم از مواد غذایی پر کرده است.
- هنگام خواب گرمی بدن به درون متوجه گشته و سطح بدن سرد می شود لذازمان خواب به پوششی نیازمندیم که تمام اندام ها را بپوشاند.
محیط خواب
- محیط خواب باید آرام و کم نور باشد.
- خوابیدن در آفتاب به علت تحریک اخلاط و صفرا سبب سنگینی دماغ(مغز) و سردرد می شود.
- محل خواب هر شخص باید نسبت به مزاج وی دمای مناسبی داشته باشد.
- خوابیدن در جای خیلی سفت باعث آسیب رساندن به عصب می شود.
- خوابیدن بر زمین سرد و نمناک زمینه ساز بیماری ها می شود.
- بحث و مجادله قبل از خواب اثرات منفی بر کیفیت خواب می گذارد.
- اتاق خواب باید دارای تهویه مناسب و رطوبت کافی باشد.
استفاده از چراغ خواب
هنگام خواب،خانه باید تاریک باشد و استفاده از چراغ، استراحت و خواب را از سلول های بدن سلب کرده و منجر به خستگی توام با خمیازه و دهن دره در روز می شود.
خواب در طبایع مختلف
صفراوی ها: ساعت خواب شبانه توصیه می شود.از بی خوابی و کم خوابی (کمتر از 7-6 ساعت) و دیروقت رفتن به رختخواب خودداری کنند.مصرف غذاهای سرد و رطوبتی در مواقع بی خوابی مفید است.
دموی ها: ساعت خواب شبانه کافی است.همه افراد از زود به خواب رفتن و زود بیدار شدن بهره می بینند ولی افراد دموی مزاج حتی المقدور این دستور را اجرا نمایند.
بلغمی ها: سعی کنند از 8 ساعت بیشتر نخوابند.اگرچه کمتر شدن این میزان هم، مطلوب است.سعی کنند قبل از اذان صبح از خواب برخیزند تا از تولید بلغم اضافه خودداری شود.
سرداوی ها: خواب اول شب خیلی مفید است و 7-6 ساعت استراحت نمایند.
منبع: کتاب طب سنتی اسلامی، اثر دکتر حسین خیراندیش
